Select a result to preview

Zijn suikers ongezonder de zoetstoffen.

Met de opkomst van de snelgroeiende supplementen- en voedingsindustrie zijn zoetstoffen niet meer weg te denken uit ons eten en drinken. Van eiwitshakes tot frisdrank en van kauwgom tot “gezonde” snacks: overal duiken ze op. Tegelijk lopen de meningen sterk uiteen. Sommigen zweren bij een volledig suikervrij dieet, terwijl anderen liever een gewone cola drinken, omdat in “zero” of “light” varianten zoetstoffen zoals aspartaam zitten.

In dit artikel beantwoorden we de vraag: zijn suikers ongezonder dan zoetstoffen? We vergelijken de meest gebruikte zoetstoffen met suiker, bespreken wat de wetenschap zegt over mogelijke gezondheidsrisico’s en kijken specifiek naar de effecten op de bloedsuikerspiegel.

Suiker en zoetstoffen: wat bedoelen we?

In dit artikel gebruiken we “suiker” voor toegevoegde suikers zoals sacharose en glucose-fructosestroop in frisdrank, snoep en bewerkte producten. Zoetstoffen verwijzen naar laag- of niet-energetische zoetstoffen zoals aspartaam, sucralose, acesulfaam-K en stevia.

Hoewel suiker en zoetstoffen allebei een zoete smaak geven, verschillen hun effecten in het lichaam wezenlijk.

Wat weten we over de effecten van suiker?

De relatie tussen hoge suikerconsumptie en gezondheidsproblemen is onderdeel van omvangrijke literatuur. Een belangrijke richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2015 stelt dat vrije suikers beperkt moeten worden tot maximaal 10% van de energie-inname, bij voorkeur minder, omdat hogere inname samenhangt met obesitas, diabetes type 2 en cariës – vooral door suikerhoudende dranken met weinig verzadigingseffecten. Deze richtlijn is gebaseerd op meerdere cohort- en interventiestudies over suikerconsumptie en gezondheidseffecten. Knowledge for policy

Het bewijs voor die associaties werd door Europese kennisnetwerken zoals EFSA en nationale gezondheidsinstituten ook onderkend, vooral voor suikerhoudende dranken geassocieerd met hogere BMI en andere metabole risicofactoren. Knowledge for policy

Waarom zoetstoffen aantrekkelijk lijken

Zoetstoffen leveren weinig tot geen calorieën, veroorzaken geen directe stijging van de bloedsuikerspiegel en dragen niet bij aan tandbederf. Klinische studies hebben aangetoond dat het vervangen van suiker door zoetstoffen op korte termijn kan leiden tot lagere energie- en suikerinname. World Health Organization

Voor mensen met diabetes kan dit kortetermijneffect praktisch relevant zijn. Het gevolg is dat veel mensen zoetstoffen beschouwen als een gezonde vervanger van suiker.

Waarom sommige mensen denken dat zoetstoffen ongezond zijn

Toch bestaat er breed publiek wantrouwen tegen zoetstoffen. Daarvoor zijn meerdere redenen:

  1. Emotionele interpretaties van “kunstmatig”: chemische namen als aspartaam wekken bij velen de indruk van onnatuurlijk en gevaarlijk, ongeacht harde data. In werkelijkheid tonen de meeste humane studies geen direct bewijs voor ernstige schade bij gebruik binnen de aanvaardbare dagelijkse inname. Wikipedia
  2. Media over interpretatie van associaties: sommige observationele studies tonen verbanden tussen zoetstofconsumptie en gezondheidsproblemen. Deze worden vaak geïnterpreteerd als oorzakelijk, terwijl ze in feite associaties zijn, waarbij reverse causation (bijv. mensen met overgewicht gebruiken meer lightproducten) een rol kan spelen. The Nutrition Source
  3. Gedeeltelijke interpretatie van richtlijnen: bijvoorbeeld de 2023 WHO-richtlijn adviseert om zoetstoffen niet te gebruiken als instrument voor gewichtscontrole of cardiometabole ziektepreventie, wat soms ten onrechte wordt opgevat als “zoetstoffen zijn gevaarlijk”, terwijl de richtlijn vooral aangeeft dat de netto langetermijnvoordelen onzeker zijn. World Health Organization

Voor bijvoorbeeld aspartaam is er een verhaal dat, omdat aspartaam wordt afgebroken voor een deel in methanol, ongezonder is dan suiker. Maar als de feiten op een rij worden gezet valt het allemaal best wel mee.

1 liter light frisdrank bevat ongeveer 20-30mg methanol door het aanwezige aspartaam. Dit terwijl 1 glas sinaasappelsap 20-50mg methanol bevat en 1 glas tomatensap zelfs 40-70mg. ncbi oup

Kortom: de perceptie van “ongezond” is vaak breder en minder precies dan wat de data ondersteunen.

Wat zeggen recente richtlijnen en studies?

In 2023 publiceerde de WHO een nieuwe richtlijn over non-sugar sweeteners (NSS). Daarin wordt terughoudend geadviseerd ze niet te gebruiken als strategie voor gewichtsbeheersing of preventie van chronische ziekten, omdat de data geen consistente langetermijnvoordelen laten zien en enkele associaties met risico’s worden gevonden in observationele studies. World Health Organization

Het rapport zelf wijst erop dat kortetermijnstudies vaak lagere energie-inname laten zien, maar dat er onvoldoende bewijs is voor effecten op lichaamsvet of ziekte-uitkomsten op lange termijn. PubMed

Een grote prospectieve cohortstudie (NutriNet-Santé) vond associaties tussen artificiële zoetstoffen en een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen (inclusief cerebrovasculaire ziekte). BMJ

Andere analyses laten vergelijkbare associaties zien in bevolkingsdata uit de UK Biobank, waarbij hogere consumptie van kunstmatige zoetstoffen samenhangt met incidentie van cardiovasculaire ziekten. PMC

Effecten op bloedsuiker en metabo­lisme

Suiker veroorzaakt bij consumptie snelle stijgingen van bloedglucose en insuline. Herhaalde en frequente pieken kunnen bijdragen aan insulineresistentie en latere metabole ontregeling (een mechanisme bevestigd in voedingsfysiologie). In algemene richtlijnen blijft beperking van toegevoegde suikers daarom een standaardadvies.

Zoetstoffen daarentegen hebben nauwelijks tot geen invloed op de bloedsuikerspiegel.
OATEXT

Capture.png

Praktische implicaties

Op basis van het totale bewijsmateriaal:

Voor mensen die nu veel suiker gebruiken, kan overstappen naar zoetstofhoudende producten tijdelijk zinvol zijn. De structurele winst ligt echter in het verlagen van de voorkeur voor sterk zoete smaak en het richten op een eetpatroon met minder ultrabewerkte producten.

Conclusie

De vraag of suikers ongezonder zijn dan zoetstoffen laat zich niet met een simpel ja of nee beantwoorden. Suiker heeft aantoonbare nadelige associaties bij hoge consumptie. Zoetstoffen vermijden veel van die directe metabolische effecten, maar bieden geen bewezen langetermijngezondheidswinst en blijven onderwerp van discussie hoewel op dit moment ze minder gezondheidsrisico's dragen dan suikers.

Het bredere perspectief blijft: verminder de behoefte aan zoetheid, verbeter de kwaliteit van het dieet en als je dan toch een colaatje wil drinken, grijp dan naar de light.